Aanscherpen – Wat we doen met uw inbreng

De gemeente organiseerde op dinsdag 31 maart twee expertbijeenkomsten op Landgoed Velhorst. Vertegenwoordigers van natuur- bos- en landgoederenorganisaties en van landbouworganisaties namen hieraan deel. Het doel was om kennis en ervaring te benutten bij het verder uitwerken van de gebiedsindeling. De gesprekken waren inhoudelijk en meedenkend. Deelnemers keken vanuit hun eigen kennis naar de kansen en uitdagingen in het buitengebied.

Hieronder staat een samenvatting van de inbreng van iedere expertbijeenkomst. De komende tijd onderzoeken we wat wel, voor een deel of geen plek krijgt in het omgevingsprogramma.

Tijdens de bijeenkomst met vertegenwoordigers van natuur- bos- en landgoederenorganisaties bespraken we hoe deze functies elkaar kunnen versterken. Hoe natuur, landschap, cultuurhistorie en andere functies elkaar kunnen helpen. De deelnemers benadrukten het belang van het verbinden van natuurgebieden en het versterken van biodiversiteit. Daarbij gaven ze aan dat natuurontwikkeling, landbouw en landgoederen niet los van elkaar moeten worden bekeken. Juist samenhang is belangrijk. Volgens de deelnemers liggen er kansen om natuur en landbouw beter met elkaar te verbinden.

Ook werd gesproken over de waardering voor de historische landgoederen. De deelnemers gaven aan dat landgoederen een belangrijke bijdrage leveren aan natuur, landschap en cultuurhistorie. Maar zij voelen zich niet altijd voldoende gezien of ondersteund. Er werd gevraagd om meer samenwerking. Een duidelijk aanspreekpunt binnen de gemeente. En regelmatig overleg tussen de gemeente, landgoederen en andere betrokken partijen.

Daarnaast kwam het belang van recreatie in balans met natuur aan bod. Deelnemers zien kansen voor recreatief gebruik. Tegelijk vragen ze aandacht voor de druk die bezoekers kunnen veroorzaken op natuurgebieden.

Tijdens de bijeenkomst met vertegenwoordigers uit de landbouwsector spraken we over de toekomst van de agrarische sector. In het buitengebied van Gemeente Lochem. De deelnemers vinden toekomstperspectief voor agrariërs belangrijk. Ze gaven aan dat duidelijkheid en uitvoerbaarheid beleid daarbij onmisbaar zijn.

Veel aandacht ging uit naar de vraag hoe stoppende agrariërs goed kunnen stoppen of verplaatsen. Zonder dat nieuwe functies toekomstige ontwikkelingen blokkeren. Daarbij werden middelen zoals kavelruil, verplaatsingsregelingen en rood-voor-rood genoemd. Ook werd het belang benadrukt van een vast aanspreekpunt binnen de gemeente en goede ondersteuning voor ondernemers.

Water en klimaatadaptatie werden als belangrijke, maar ook lastige thema’s gezien. De deelnemers vroegen aandacht voor een goede samenwerking tussen de gemeente, boeren en het waterschap. En voor water vasthouden in het gebied. Maatwerk bij de uitwerking van maatregelen vonden ze belangrijk. Ook werd benadrukt dat je water- en klimaatvraagstukken niet los kan zien van de bedrijfsvoering van agrariërs.

Daarnaast werd aandacht gevraagd voor de gevolgen van de gebiedsindeling en regelgeving. De deelnemers gaven aan dat zij kunnen leven met de voorgestelde richting. Maar ze waarschuwden voor extra regelstapeling en het te strak vastleggen van grenzen. Ze vroegen om ruimte voor maatwerk en een zorgvuldige uitvoering.

De gemeente sprak op donderdag 30 april en donderdag 7 mei met jonge boeren en boerinnen uit verschillende delen van het buitengebied. Tijdens deze gesprekken stond de vraag centraal hoe zij kijken naar de toekomst van hun bedrijf. En naar het buitengebied en de voorgestelde gebiedsindeling. De gesprekken waren open en betrokken. De deelnemers denken actief na over de toekomst van hun bedrijf en hun omgeving. Er was veel aandacht voor toekomstperspectief, duidelijkheid en ruimte om te kunnen ondernemen. Hieronder staat een samenvatting van de inbreng van de gesprekken. De komende tijd onderzoeken we wat wel, gedeeltelijk of geen plek krijgt in het omgevingsprogramma.

De jonge agrariërs benadrukten het grote belang van de landbouw voor de identiteit, economie en leefbaarheid van het buitengebied. Zij zien de agrarische sector als een belangrijke drager van het landschap. En van veel andere functies in het buitengebied. Een veelgehoorde boodschap was dat de landbouw volgens hen een grotere plek mag krijgen binnen de gebiedsindeling. De deelnemers gaven aan dat veel agrarische bedrijven zich bevinden buiten het focusgebied agrarische ontwikkeling. Ze vragen zich af wat dit betekent voor hun toekomstmogelijkheden.

Daarnaast werd gesproken over de ruimte die bedrijven nodig hebben om zich verder te ontwikkelen. Jonge boeren benadrukten het belang van voldoende mogelijkheden voor uitbreiding, innovatie en aanpassing van hun bedrijf. 

Ook de relatie tussen landbouw, water en klimaat kwam uitgebreid aan bod. De deelnemers zien dat veranderingen nodig zijn. Maar er zijn zorgen over mogelijke gevolgen van vernatting voor bestaande bedrijven. Vooral ondernemers in gebieden waar water een grotere rol krijgt, vragen duidelijkheid over wat dit in de praktijk betekent. Ze zijn bereid te verplaatsen vanuit een nat gebied naar het agrarische gebied. Maar dan moeten er wel financiering en tempo zijn.

Wonen bleek ook een belangrijk onderwerp. De jonge boeren wezen op knelpunten rondom woonbestemmingen en bedrijfsopvolging. En de mogelijkheid voor jonge gezinnen om in het buitengebied te blijven wonen. Tegelijkertijd gaven meerdere deelnemers aan terughoudend te zijn met nieuwe woonontwikkelingen midden in het buitengebied.

Een rode draad door de gesprekken was de behoefte aan duidelijkheid, snelheid en maatwerk. De jonge ondernemers gaven aan dat zij behoefte hebben aan een gemeente die meedenkt. Die verschillende overheden met elkaar verbindt en procedures zo eenvoudig mogelijk maakt.

Tijdens drie Naobercafés gingen ruim 200 inwoners, ondernemers, verenigingen, dorpsraden en andere betrokkenen met elkaar in gesprek. De deelnemers waardeerden het gesprek over de toekomst van het buitengebied met elkaar. Veel mensen gaven aan dat het waardevol was om verschillende perspectieven te horen en kennis en ervaringen uit te wisselen. Er was grote betrokkenheid bij het buitengebied en een sterke bereidheid om mee te denken over de toekomst. Daarnaast kwamen er zorgen, vragen en verschillende belangen naar voren. Dat laat zien hoe veelzijdig het buitengebied is en hoeveel functies hier samenkomen.

Hieronder staat een samenvatting van de inbreng per focusgebied. De komende tijd onderzoeken we wat wel, voor een deel of geen plek krijgt in het omgevingsprogramma.

De gesprekken binnen het focusgebied Agrarische Ontwikkeling stonden vooral in het teken van toekomstperspectief voor agrarische ondernemers. Veel deelnemers gaven aan onzeker te zijn over de gevolgen van de gebiedsindeling. En over stapelen van beleid vanuit verschillende overheden. Er leeft zorg over de vraag welke ontwikkelmogelijkheden er in de toekomst zijn voor agrarische bedrijven.

Er werd benadrukt dat landbouw belangrijk is voor het buitengebied. Deelnemers vroegen om ruimte voor ondernemerschap, nevenactiviteiten en maatwerk. Ook werd gewezen op het belang van samenwerking tussen verschillende belangen. En om kennis en ervaring van agrariërs zelf te benutten.

Een veelgehoorde oproep was om geen extra gemeentelijke regels toe te voegen bovenop bestaande landelijke en provinciale regelgeving. De gemeente wordt vooral gezien als een partij om mee te denken. Om te verbinden en ondernemers te ondersteunen bij ontwikkelingen en veranderingen.

In dit focusgebied stonden water, klimaatadaptatie en de samenhang tussen functies centraal. Veel deelnemers vinden een integrale aanpak belangrijk. Waarbij water, landbouw, natuur en landschap gezamenlijk worden bekeken. Tegelijkertijd werden zorgen geuit over vernatting en de mogelijke gevolgen daarvan voor landbouw, woningen en bedrijven. Deelnemers benadrukten dat maatregelen zorgvuldig moeten worden uitgevoerd. En dat eventuele gevolgen en schade goed moeten worden meegenomen.

Ook werd vaak genoemd dat water zich niet aan gemeentegrenzen houdt. Daarom is samenwerking met waterschappen, provincie en buurgemeenten volgens deelnemers erg belangrijk. Daarnaast werd aandacht gevraagd voor de financierbaarheid van bedrijven en initiatieven binnen dit focusgebied.

Een terugkerend punt was dat functies niet te strikt van elkaar gescheiden moeten worden. Natuur, landbouw en water zijn volgens deelnemers nauw met elkaar verbonden. Dit vraagt om maatwerk in plaats van harde scheidslijnen.

Het focusgebied multifunctionele ontwikkeling leverde veruit de meeste reacties op. De gesprekken gingen over verschillende onderwerpen. Zoals wonen, recreatie, ondernemen, energie, landschap en leefbaarheid.

Wonen was het meest besproken onderwerp. Veel deelnemers zien kansen voor wonen op erven, woningsplitsing, herbestemming van bestaande gebouwen en andere vormen van wonen in het buitengebied. Tegelijkertijd waren er zorgen over de schaal waarop dit gebeurt. En over de mogelijke gevolgen voor het landschap en de leefbaarheid.

Ook over energie werden veel reacties gegeven. Deelnemers benadrukten het belang van duurzame energie. Maar spraken tegelijkertijd zorgen uit over grootschalige ontwikkelingen. En de invloed daarvan op het landschap, de natuur en de leefomgeving.

Daarnaast kwam regelmatig naar voren dat de gebiedsgrenzen niet altijd logisch of begrijpelijk worden gevonden. Sommige deelnemers ervaren de indeling als duidelijk en richtinggevend. Anderen wensen juist meer flexibiliteit.

Veel deelnemers vroegen ten slotte om een gemeente die initiatieven ondersteunt, sneller schakelt en ruimte biedt voor experimenten en nieuwe ideeën.

Binnen dit focusgebied stonden natuur, biodiversiteit, historische landgoederen en de samenhang met landbouw centraal. Deelnemers waarderen de natuur- en landschapskwaliteiten van het gebied. Ze gaven ook aan dat het behoud daarvan uitdagingen met zich meebrengt.

Landgoedeigenaren en natuurbeheerders vroegen aandacht voor de mogelijkheden om landgoederen en natuurgebieden duurzaam te beheren en economisch gezond te houden. Daarbij werd het belang van herbestemming en maatwerk regelmatig genoemd. Daarnaast kwam naar voren dat natuur en landbouw volgens veel deelnemers niet los van elkaar gezien kunnen worden. Beide zijn verweven met elkaar en vragen om samenwerking in plaats van scheiding.

Ook biodiversiteit, ecologische verbindingen en het behoud van karakteristieke landschapselementen werden vaak genoemd. Tegelijkertijd gaven deelnemers aan dat bestaande initiatieven soms worden belemmerd. Door versnippering van regels, organisaties en verantwoordelijkheden. De behoefte aan een duidelijk aanspreekpunt binnen de gemeente en betere ondersteuning van initiatieven kwam meerdere keren terug.

Op zaterdag 6 juni ging de gemeente met jongeren in gesprek in een keet, op de plek waar zij zelf samenkomen. Tijdens dit bezoek deelden jongeren hun ideeën over wonen, werken en recreëren in het buitengebied. En wat zij belangrijk vinden voor de toekomst. De jongeren waren betrokken en hadden duidelijke ideeën over de toekomst van hun leefomgeving. Het gesprek ging vooral over kansen en wensen voor de toekomst. Hieronder staat een samenvatting van het gesprek. De komende tijd onderzoeken we wat wel, voor een deel of geen plek krijgt in het omgevingsprogramma.

Het onderwerp dat het meest leefde onder de jongeren was wonen. De deelnemers gaven aan dat zij graag in het buitengebied willen blijven wonen, maar dat dit voor veel jongeren lastig is. Ze zien kansen in het beter benutten van bestaande erven, vrijkomende gebouwen en kleinere of tijdelijke woonvormen. Tegelijkertijd vinden zij het belangrijk dat het karakter van het landschap behouden blijft. En dat grootschalige woningbouw vooral bij dorpen en kernen plaatsvindt.

Ook werd gesproken over de relatie tussen wonen en landbouw. De jongeren vinden dat beide functies naast elkaar kunnen bestaan. Zij vinden het belangrijk dat landbouwgrond behouden blijft. En dat nieuwe woonmogelijkheden zoveel mogelijk komen op bestaande erven of in vrijkomende bebouwing.

Ontmoeting en sociale samenhang kwamen eveneens naar voren. Volgens de deelnemers zijn zowel de keet als voorzieningen en activiteiten in de kernen belangrijk voor jongeren. Ze waarderen evenementen in het buitengebied. De gemeente zou ruimte moeten bieden aan initiatieven van inwoners, zonder onnodige extra regels.

Over landbouw spraken de jongeren met waardering. Ze vinden dat de gemeente zuinig moet zijn op de boeren die er zijn. En juist terughoudend met maatregelen die bestaande bedrijven beperken. Volgens hen is landbouw een belangrijk onderdeel van het buitengebied en van de identiteit van de gemeente.

Bij de bespreking van de indeling van de focusgebieden bleek dat de jongeren zich vooral richtten op de praktische gevolgen voor wonen, landbouw en recreatie. De gebiedsindeling zelf werd over het algemeen geaccepteerd en leidde tot minder vragen dan bij andere participatieactiviteiten.

Ondanks de verschillen tussen de participatieactiviteiten en de focusgebieden kwam een aantal thema's vrijwel overal terug:

• De wens voor maatwerk in plaats van standaardoplossingen.
• Het belang van samenwerking tussen inwoners, ondernemers, organisaties en overheden.
• De behoefte aan een gemeente die bereikbaar is, meedenkt en verbindt.
• De wens om bestaande kwaliteiten van het buitengebied te behouden.
• Het belang van duidelijkheid over toekomstige ontwikkelingen.
• Het benutten van kennis en ervaring uit het gebied zelf.

Ook waren er verschillen tussen inbreng en belangen. Zowel de overeenkomsten als de verschillen staan hieronder samengevat op basis van drie onderwerpen die in alle gesprekken terugkwamen: de gebiedsindeling, de vier focusgebieden en de woonopgave.

Over de gebiedsindeling zijn deelnemers zowel positief als kritisch. Veel mensen waarderen dat de indeling in vier focusgebieden richting en duidelijkheid geeft. Tegelijkertijd zijn er zorgen over de soms lastig te begrijpen grenzen. En het risico dat functies te veel van elkaar worden gescheiden. Of de omvang van sommige focusgebieden.

Daarnaast wijzen deelnemers erop dat vraagstukken zoals water, natuur en landbouw niet stoppen bij gemeentegrenzen. Daarom vragen zij aandacht voor afstemming met buurgemeenten, provincie en andere partners.

Agrarische ontwikkeling

De belangrijkste thema’s in dit gebied zijn perspectief, ruimte om te ondernemen en zekerheid voor de toekomst. Deelnemers vragen aandacht voor een gezond verdienmodel, ontwikkelmogelijkheden en het voorkomen van extra regels.

Landschap en water

Water en vernatting staan in dit gebied centraal. Er is steun voor klimaatadaptatie en waterberging. Maar er zijn ook zorgen over de gevolgen voor woningen en bedrijven. Samenwerking met het waterschap en passende compensatie worden belangrijk gevonden.

Multifunctionele ontwikkeling

Dit focusgebied roept de meeste reacties op. Deelnemers zien kansen voor wonen, ondernemen en recreatie. Maar ze maken zich ook zorgen over verrommeling, energieopwekking en het behoud van het landschap.

Natuur, bos en historische landgoederen

In dit gebied gaat het vooral over biodiversiteit, natuurbeheer, historische landgoederen en de relatie tussen natuur en landbouw. Deelnemers vragen om ruimte voor initiatief, maatwerk en een actieve rol van de gemeente.

Wonen is één van de meest genoemde onderwerpen binnen alle participatieactiviteiten. Deelnemers noemen verschillende woonvormen als mogelijkheden. Zoals woningsplitsing, mantelzorgwoningen, wonen op erven, herbestemming van vrijkomende bebouwing, betaalbare en tijdelijke woningen.

Er is terughoudendheid over grootschalige woningbouw in het buitengebied. Veel deelnemers geven de voorkeur aan bouwen op bestaande erven of aan de randen van dorpen. Zodat de kwaliteiten van het landschap behouden blijven. De woonopgave draait daarmee om het vinden van een goede balans. Tussen ruimte voor wonen en behoud van het karakter van het buitengebied.